Terug naar hoofdinhoud
Het obstakel is de weg:
van alternatieve route tot er dwars doorheen.

Mensen zijn eerder geneigd om obstakels te vermijden. Tegenwoordig gaan we creatief om met tegenslag. Het is vaak synoniem geworden met “eromheen werken” of “een andere en slimmere route nemen”. De ondernemer vindt een nieuwe markt, de student een andere studierichting, Michael Jordan die afgewezen wordt voor het basketballteam van zijn school en dan maar zelf probeert in de NBA te geraken. En in veel gevallen kan dat verstandig zijn. Maar het gaat niet zomaar over "elk nadeel heb zen voordeel". 

Het omvat voor mij niet ten volle wat Marcus Aurelius bijna 2.000 jaar geleden bedoelde met “Het obstakel is de weg”. Het gaat niet over omwegen. Het gaat over iets dat we tegenwoordig zelden doen: door het obstakel heen gaan. We blijven er dus bij zitten en komen het onder ogen zoals het is. Niet omdat we koppig zijn maar omdat de gelegenheid ons een kans biedt om hier mee om te gaan. Om te leren en te groeien.

De misvatting.

Een moderne vertaling die opportunisme oppert.

Wanneer we “het obstakel is de weg” lezen, klinkt het als een slogan voor doorzettingsvermogen of innovatie. Alsof elk obstakel er is om je creatief naar een andere route te leiden. Een straat tijdelijk onderbroken door een omgevallen boom? Dan ga je via een zijstraat. Dat is niet verkeerd. Alleen ga je een beetje voorbij aan het originele probleem. 

Marcus Aurelius bedoelde iets anders. Voor hem was het obstakel niet een boomstam waar je omheen moet, maar een poort waar je dóór moet. En die poort vraagt niet om snelheid of slimheid maar om heel andere, authentieke kwaliteiten. 

De kern is mindfulness. Ook daar ontsnap je niet aan pijn, ongemak of frustratie. Je leert aanwezig te blijven waar je liever weg zou gaan. Niet omdat je moet lijden, maar omdat alleen in die aanwezigheid iets wezenlijks kan verschuiven. Door bij het obstakel te blijven, zie je dat het weerstand oproept maar ook een uitnodiging is. Je hoeft niks te doen, analyseren of weg te duwen. Je kijkt, je ademt, je blijft staan. Ook al is dat maar voor even.

Deugden als kompas.

Het fundament waarop alles gebouwd is.

Er zijn vier stoïcijnse kernwaarden (virtues) die samen het kompas vormen voor die ontmoeting met obstakels.

Moed, wijsheid, rechtvaardigheid en zelfbeheersing. Dat zijn de vier kwaliteiten waar alles op gebaseerd is. Tegenslagen gebeuren. Het valt dan op hoe weinig controle we echt hebben op de wereld. Maar we kunnen in elk moment kiezen hoe we daar mee omgaan. Iedereen kan beleefd en vriendelijk zijn als alles goed gaat. Maar wie ben ik op het moment dat het tegenzit? Zo word ik herinnerd.

Het obstakel is geen blokkade maar een oefenruimte. Ik kan daar kiezen wie ik ben en hoe ik dat doe, hoe moeilijk de situatie ook is.

Het is een misvatting dat stoïcisme vraagt dat je hard en gepantserd moet zijn. Dat bedoelde Marcus Aurelius niet toen hij Overpijnzingen (Meditations) schreef. Voorbeelden genoeg waar hij kon kiezen voor woede en wraak. Maar dat deed hij niet. Aan het eind van zijn leven werd hij zelfs verraden door één van zijn generaals, iemand die hij jaren kende. En toch koos hij om niet zo te zijn.

De uitnodiging

Naar binnen kijken is niet altijd leuk. Het is goed.

De uitnodiging is dus niet om aan iemand met een ongeneeslijke ziekte te zeggen: "ja maar je moet er omheen kijken. Het is nu zo, kijk naar het voordeel!" Dat zou verschrikkelijk beledigend zijn. De uitnodiging is dus om het recht aan te kijken en te accepteren dat het er is. Het is onze weerstand tegen de realiteit die lijden veroorzaakt. Weerstand is een contractie, je grijpt en je spant op. Als je iemand bij de arm grijpt, dan geraakt die ook minder gemakkelijk weg. Hier is dat ook zo. Ook al is dat omdat ik het niet leuk vind, het blijft grijpen.

Het is een uitnodiging om meer en veel dieper aanwezig te zijn. Vaak is dat moeilijk en confronterend. Het is een uitnodiging om te aanvaarden, wat niet betekent dat je ongestoord over je heen moet laten rollen.


"Moeilijke tijden kunnen
verzacht worden."


Al vloekend in de regen.

Lessen om droog te blijven.

Stel dat je op een bepaald moment zonder jas of paraplu in de gietende regen staat. Fijn is anders en in het beste geval is alleen je humor nog een beetje droog. Je zou er dan voor kunnen kiezen om het weer te vervloeken, dat is die weerstand opnieuw. Of je kiest er bewust voor, in dit moment, dat je de volgende keer een paraplu meebrengt. Heel veel mensen willen het weer controleren en daar vind je alleen maar frustratie, boosheid en een nat kapsel. Maar als je de situatie niet uit de weg gaat en ze aanvaardt zoals ze is, je stopt met grijpen, dan vind je daar de les die vanzelf komt bovendrijven. Ik beloof dat ik nu stop met watermetaforen.

Wat het obstakel ook is, je geeft het erkenning, bestaansrecht. Of je dat nu wilt of niet, het wilt gezien worden. Er is geen situatie te groot om die kernwaarden te verkennen. Je zet door, je toont vriendelijkheid en compassie en je bent minder streng en hard.

Zelfs als je het gevoel hebt dat de hemel op je hoofd terecht komt. Dat de hele wereld zich tegen je gericht heeft of dat als het slechte van de wereld altijd jou moet overkomen. Ook ik kijk vandaag naar een wereld die zich in chaos, haat en vernieling gestort heeft. Je hebt altijd de keuze om het goede te doen, ondanks die dingen. Niet perfect, niet foutloos. Maar vanuit je hart, zodat je die negatieve energie transformeert in dat wat je zelf wilt zien in de wereld. Zo is er altijd een kans om meer te worden wie je in wezen al bent.